Żywienie i diety w cukrzycy. Produkty dozwolone i zabronione

Prawidłowa, racjonalna i starannie zbilansowana dieta w cukrzycy jest kluczowym czynnikiem w utrzymaniu stabilnej ogólnoustrojowej kompensacji metabolizmu węglowodanów. Niestety, w chwili obecnej nie ma skutecznych leków, które mogłyby całkowicie wyleczyć osobę z cukrzycy, dlatego to właśnie dieta, prawidłowy tryb życia i w razie potrzeby przyjmowanie leków mogą pomóc pacjentowi prowadzić wygodne życie bez zagrożenia dla zdrowia.

Żywienie medyczne

Żywienie medyczne

O konieczności stosowania diety przy cukrzycy lekarze wiedzieli już od dawna – to właśnie terapia żywieniowa w epoce przedinsulinowej była jedynym skutecznym mechanizmem walki z problemem. Dieta jest szczególnie ważna u chorych na cukrzycę typu 1, u których ryzyko zapadnięcia w śpiączkę w okresie dekompensacji, a nawet śmierci jest duże. W przypadku diabetyków cierpiących na drugi typ choroby zwykle zaleca się terapię żywieniową w celu skorygowania masy ciała i uzyskania bardziej przewidywalnego, stabilnego przebiegu choroby.

Podstawowe zasady

  • Podstawową koncepcją diety terapeutycznej dla każdego rodzaju cukrzycy jest tzw. jednostka chlebowa – teoretyczna miara stanowiąca równowartość dziesięciu gramów węglowodanów. Współcześni dietetycy opracowali specjalne zestawy tabel dla wszystkich rodzajów produktów, wskazujące ilość XE na 100 gramów produktu. Pacjentowi choremu na cukrzycę zaleca się przyjmowanie codziennie produktów o łącznej „wartości” 12–24 XE – dawkowanie dobierane jest indywidualnie w zależności od masy ciała, wieku i poziomu aktywności fizycznej pacjenta.
  • Prowadzenie szczegółowego dzienniczka żywienia. Wszystkie spożywane produkty spożywcze muszą być rejestrowane, aby w razie potrzeby dietetyk mógł wprowadzić zmiany w systemie żywieniowym.
  • Mnogość przyjęć. Diabetycy zaleca się jeść 5-6 razy dziennie. Jednocześnie śniadanie, obiad i kolacja powinny stanowić 75 procent dziennej racji żywnościowej, a pozostałe 2-3 przekąski powinny stanowić pozostałe 25 procent.
  • Indywidualizacja żywienia terapeutycznego. Współczesna nauka zaleca indywidualizację klasycznych diet, dopasowując je do preferencji fizjologicznych pacjenta, czynników regionalnych (zestawu lokalnych potraw i tradycji) i innych parametrów, przy jednoczesnym zachowaniu równowagi wszystkich składników zbilansowanej diety.
  • Równoważność podstawieniowa. Jeśli zmienisz dietę, wybrane produkty alternatywne powinny być jak najbardziej wymienne pod względem kalorii, a także proporcji białek, tłuszczów i węglowodanów. Do głównych grup składników zalicza się w tym przypadku produkty zawierające głównie węglowodany (1), białka (2), tłuszcze (3) oraz wieloskładnikowe (4). Zastąpienia możliwe są wyłącznie w ramach tych grup. Jeżeli zastąpienie następuje w (4), dietetycy dokonują korekty składu całej diety; przy zamianie elementów z (1) należy uwzględnić także równoważność pod względem indeksu glikemicznego – mogą w tym pomóc opisane powyżej tablice XE.

Produkty surowo zabronione w przypadku cukrzycy

Współczesna dietetyka, wyposażona w zaawansowane metody diagnostyczne i badania wpływu substancji i produktów na organizm, w ostatnich latach znacznie zawęziła listę produktów bezwzględnie zabronionych do spożycia przez chorych na cukrzycę. W chwili obecnej absolutnie przeciwwskazane są potrawy na bazie rafinowanych oczyszczonych węglowodanów, słodyczy i cukru, a także produkty zawierające oporne tłuszcze i dużo cholesterolu.

Istnieje względny zakaz spożywania białego pieczywa, ryżu i kaszy manny oraz makaronów – ich spożycie można ściśle ograniczyć. Ponadto, niezależnie od rodzaju cukrzycy, alkohol jest całkowicie przeciwwskazany.

Dieta dla cukrzycy

Dieta dla cukrzycy

W niektórych przypadkach ścisłe przestrzeganie diety w przypadku cukrzycy typu 2 pomaga całkowicie zrekompensować metabolizm węglowodanów i nie stosować leków. W przypadku diabetyków chorych na cukrzycę typu 1 i inne typy cukrzycy żywienie terapeutyczne jest brane pod uwagę i stanowi ważny element kompleksowego leczenia problemu.

Rodzaje diet dla diabetyków

  • Klasyczny. Ten rodzaj terapii żywieniowej powstał w latach 30-40 XX wieku i jest zbilansowanym, choć rygorystycznym rodzajem diety. Jej uderzającym przedstawicielem w domowej dietetyce jest „Tabela nr 9” z licznymi, późniejszymi odmianami. Ten rodzaj terapii żywieniowej jest odpowiedni dla prawie wszystkich diabetyków z cukrzycą typu 1 i typu 2.
  • Nowoczesny. Zasady indywidualizacji i specyfika mentalności poszczególnych grup społecznych dały początek szerokiej gamie jadłospisów i nowoczesnych diet, z mniej rygorystycznymi zakazami dotyczącymi niektórych rodzajów produktów i uwzględniającymi odkryte w nich nowe właściwości, co umożliwiło wprowadzenie do codziennej diety produktów wcześniej warunkowo zakazanych. Główną zasadą jest tutaj stosowanie węglowodanów „chronionych”, które zawierają wystarczającą ilość błonnika pokarmowego. Warto jednak zrozumieć, że tego rodzaju żywienie lecznicze dobierane jest ściśle indywidualnie i nie można go uważać za uniwersalny mechanizm kompensujący gospodarkę węglowodanową.
  • Diety niskowęglowodanowe. Przeznaczony przede wszystkim dla diabetyków typu 2 o zwiększonej masie ciała. Główną zasadą jest maksymalne wykluczenie spożycia pokarmów bogatych w węglowodany, ale nie ze szkodą dla zdrowia. Jednakże jest przeciwwskazany u dzieci; Nie powinny go stosować także osoby z chorobami nerek (późne stadium nefropatii) oraz diabetycy z cukrzycą typu 1 i ciężką hipoglikemią.
  • Diety wegetariańskie. Jak wykazały badania eksperymentalne z przełomu XX i XXI wieku, diety wegańskie, kładące nacisk na znaczne ograniczenie spożycia pokarmów bogatych w tłuszcze, nie tylko sprzyjają redukcji masy ciała, ale także obniżeniu poziomu cukru we krwi. Duża ilość całej roślinności, bogatej w błonnik pokarmowy i błonnik, w niektórych przypadkach okazuje się nawet skuteczniejsza niż zalecane diety specjalistyczne, zwłaszcza że dieta wegetariańska implikuje znaczne zmniejszenie całkowitej zawartości kalorii w codziennej diecie. To z kolei znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego w stanach przedcukrzycowych, może działać jako niezależny środek zapobiegawczy i skutecznie walczyć z wystąpieniem cukrzycy.

Menu na każdy dzień

Menu na każdy dzień

Poniżej przyjrzymy się klasycznemu jadłospisowi dietetycznemu dla diabetyków I i II typu choroby, który jest optymalnie dostosowany dla pacjentów z łagodną i umiarkowaną postacią cukrzycy. W przypadku ciężkiej dekompensacji, tendencji oraz hiper- i hipoglikemii, dietetyk powinien opracować zindywidualizowany plan żywienia terapeutycznego, uwzględniający fizjologię człowieka, aktualne problemy zdrowotne i inne czynniki.

Baza:

  • Białko - 85-90 gramów (sześćdziesiąt procent pochodzenia zwierzęcego).
  • Tłuszcze - 75-80 gramów (jedna trzecia - baza roślinna).
  • Węglowodany - 250–300 gramów.
  • Bezpłatny płyn - około półtora litra.
  • Sól - 11 gramów.

System żywieniowy jest ułamkowy, pięć do sześciu razy dziennie, dzienna maksymalna wartość energetyczna nie przekracza 2400 kcal.

Produkty zabronione:

Mięso/tłuszcze spożywcze, mocne sosy, słodkie soki, wypieki, bogate buliony, śmietana, pikle i marynaty, tłuste mięsa i ryby, konserwy, słone i tłuste sery, makarony, kasza manna, ryż, cukier, dżemy, alkohole, lody i słodycze na bazie cukru, winogrona, wszystkie odmiany rodzynek i bananów z daktylami/figami.

Dozwolone produkty/posiłki:

  • Dozwolone są produkty mączne - chleb żytni i otręby, a także produkty mączne niespożywcze.
  • Zupy - barszcz, kapuśniak, zupy jarzynowe, a także gulasze na bulionie niskotłuszczowym są optymalne do żywienia leczniczego. Czasami - okroshka.
  • Mięso. Chude odmiany wołowiny, cielęciny, wieprzowiny. Kurczak, królik, jagnięcina, gotowany ozorek i wątroba są dozwolone w ograniczonym zakresie. Z ryb - dowolne odmiany o niskiej zawartości tłuszczu, gotowane, gotowane na parze lub pieczone bez oleju roślinnego.
  • Produkty mleczne. Sery o niskiej zawartości tłuszczu, produkty mleczne fermentowane bez dodatku cukru. Ograniczone - 10% kwaśnej śmietany, niskotłuszczowego lub półtłustego twarogu. Jajka należy spożywać bez żółtek lub przynajmniej w formie omletów.
  • Zboża. Płatki owsiane, kasza perłowa, fasola, kasza gryczana, jajko, proso.
  • Warzywa. Polecamy marchew, buraki, kapustę, dynię, cukinię, bakłażan, ogórki i pomidory. Ziemniaki - limitowane.
  • Przekąski i sosy. Sałatki ze świeżych warzyw, sosy pomidorowe i niskotłuszczowe, chrzan, musztarda i papryka. Ograniczone - kawior z dyni lub innych warzyw, winegret, galaretki rybne, dania z owoców morza z minimalną ilością oleju roślinnego, niskotłuszczowe galaretki wołowe.
  • Tłuszcze – ograniczone warzywa, masło i ghee.
  • Inny. Napoje bez cukru (herbata, kawa, napar z dzikiej róży, soki warzywne), galaretki, musy, świeże słodko-kwaśne owoce nieegzotyczne, kompoty. Bardzo ograniczone - miód i słodycze ze słodzikami.

Orientacyjne menu na tydzień dla diabetyków

Orientacyjne menu na tydzień dla diabetyków

Poszczególne elementy poniższego menu podlegają wymianie zgodnie z zasadami zastępowalności równoważnej w ramach powyższych grup.

poniedziałek

  • Na śniadanie jemy dwieście gramów niskotłuszczowego twarogu, do którego można dodać trochę jagód.
  • Drugi raz jemy śniadanie z jedną szklanką jednoprocentowego kefiru.
  • Obiad jemy ze 150 gramami pieczonej wołowiny i miską zupy jarzynowej. Dekoracja: 100–150 gramów duszonych warzyw.
  • Na popołudniową przekąskę proponujemy sałatkę ze świeżej kapusty i ogórka, doprawioną łyżeczką oliwy z oliwek. Całkowita objętość - 100–150 gramów.
  • Jemy obiad z grillowanymi warzywami (80 gramów) i jedną średnio pieczoną rybą o wadze do dwustu gramów.

wtorek

  • Śniadanie jemy z miską kaszy gryczanej - nie więcej niż 120 gramów.
  • Za drugim razem jemy śniadanie z dwoma średniej wielkości jabłkami.
  • Obiad jemy z talerzem barszczu warzywnego i 100 gramami gotowanej wołowiny. Można popijać posiłek kompotem bez dodatku cukru.
  • Pijemy popołudniowego drinka ze szklanką wywaru z dzikiej róży.
  • Obiad jemy z miską sałatki ze świeżych warzyw w ilości 160–180 gramów oraz jedną gotowaną, niskotłuszczową rybą (150–200 gramów).

środa

  • Na śniadanie mamy zapiekankę z twarogu - 200 gramów.
  • Przed lunchem możesz wypić szklankę wywaru z dzikiej róży.
  • Obiad jemy z talerzem kapuśniaku, dwoma małymi kotletami rybnymi i stu gramami sałatki jarzynowej.
  • Mamy popołudniową przekąskę z jednym gotowanym jajkiem.
  • Obiad jemy z talerzem duszonej kapusty i dwoma średniej wielkości kotletami mięsnymi, gotowanymi w piekarniku lub na parze.

czwartek

  • Jemy śniadanie z omletem z dwóch jaj.
  • Przed obiadem możesz zjeść filiżankę niskotłuszczowego lub niesłodzonego jogurtu.
  • Na lunch jemy kapuśniak i dwie jednostki faszerowanej papryki na bazie chudego mięsa i dozwolonych płatków zbożowych.
  • Na popołudniową przekąskę mamy dwieście gramów zapiekanki z niskotłuszczowego twarogu i marchewki.
  • Jemy obiad z gulaszem z kurczaka (dwustugramowy kawałek) i talerzem sałatek jarzynowych.

piątek

  • Na śniadanie jemy miskę kaszy jaglanej i jedno jabłko.
  • Przed obiadem zjadamy dwie średniej wielkości pomarańcze.
  • Obiad jemy z gulaszem mięsnym (nie więcej niż sto gramów), talerzem zupy rybnej i talerzem kaszy perłowej.
  • Mamy popołudniową przekąskę z talerzem sałatki ze świeżych warzyw.
  • Obiad jemy ze sporą porcją duszonych warzyw z jagnięciną o łącznej wadze do 250 gramów.

sobota

  • Na śniadanie jemy miskę owsianki na bazie otrębów; możesz zjeść jedną gruszkę jako przekąskę.
  • Przed obiadem można zjeść jedno jajko na miękko.
  • Na lunch jemy duży talerz gulaszu warzywnego z dodatkiem chudego mięsa – tylko 250 gramów.
  • Mamy popołudniową przekąskę z kilkoma dozwolonymi owocami.
  • Jemy obiad składający się ze stu gramów duszonej jagnięciny i talerza sałatek warzywnych w ilości 150 gramów.

niedziela

  • Na śniadanie jemy miskę niskotłuszczowego twarogu z niewielką ilością jagód – łącznie do stu gramów.
  • Na drugie śniadanie - dwieście gramów grillowanego kurczaka.
  • Obiad jemy z talerzem zupy jarzynowej, stu gramami gulaszu i miską sałatki jarzynowej.
  • Na popołudniową przekąskę mamy talerz sałatki jagodowej - łącznie do 150 gramów.
  • Jemy obiad składający się ze stu gramów gotowanej fasoli i dwustu gramów gotowanych na parze krewetek.

Pytania i odpowiedzi

Czy przy cukrzycy można jeść orzechy, buraki, ryż, persymony, granaty i dynię?

Ryżu nie należy spożywać. Orzechy (orzechy włoskie, orzeszki ziemne, migdały, orzeszki piniowe) – możliwe, ale w ograniczonych ilościach (do 50 gramów dziennie), uprzednio oczyszczone z łupin i innych elementów. Buraki na cukrzycę można jeść w postaci gotowanej, stosując je na przykład jako składnik winegretu - nie więcej niż 100 gramów dziennie.

Persimmon to produkt o wysokim indeksie glikemicznym, ale zawiera ogromną ilość przydatnych substancji i nie ma tak znaczącego wpływu na poziom cukru, ponieważ zawiera głównie fruktozę. Można go spożywać, jednak w ściśle określonych ilościach, nie więcej niż jeden owoc na kilka dni.

Dynia znajduje się na „zielonej liście” dla diabetyków i można ją spożywać bez specjalnych ograniczeń (jedynym progiem jest całkowita zawartość kalorii w jadłospisie). Granat może być spożywany przez diabetyków typu 2 w ilości nie większej niż 50 gramów dziennie.

Czy można spożywać miód, jeśli choruje się na cukrzycę?

Do lat 90-tych XX wieku dietetycy klasyfikowali miód jako całkowicie zabroniony rodzaj żywności dla diabetyków wszelkiego rodzaju. Z ostatnich badań wynika, że u chorych na cukrzycę typu 2 niewielka ilość miodu (5-7 gramów dziennie) nie powoduje wzrostu poziomu cukru we krwi ze względu na obecność w miodzie dużych ilości fruktozy. Dlatego można go spożywać, ale w ograniczonych ilościach.

Ile owoców możesz jeść, jeśli cierpisz na tę chorobę?

Stosuj je z umiarem, starannie dobierając owoce do swojej diety – np. winogrona są dla Ciebie absolutnie przeciwwskazane, natomiast jabłka, pomarańcze czy persymony można włączyć do diety, oczywiście w ograniczonych ilościach – nie więcej niż 1-2 owoce dziennie.

Czy istnieje dieta niskowęglowodanowa w przypadku cukrzycy typu 2?

Diety o niskiej zawartości wody przeznaczone są szczególnie dla diabetyków chorych na cukrzycę typu 2, którzy mają problemy z nadwagą. Jej podstawowym kierunkiem jest ograniczenie spożycia węglowodanów i zmniejszenie całkowitej dziennej wartości energetycznej diety. Alternatywnie współcześni dietetycy często proponują diety wegetariańskie – w niektórych przypadkach są one nawet bardziej skuteczne niż klasyczna, zalecana przez lekarzy, terapeutyczna dieta żywieniowa.

Czy muszę przestrzegać diety?

Jest to warunek niezbędny do wspomagania kompensacji metabolizmu węglowodanów. 6-krotny plan żywieniowy z maksymalnym całkowitym dziennym progiem energetycznym wynoszącym 2400 kcal dla osób dorosłych to optymalna opcja stosowana wszędzie.

Czy przy cukrzycy konieczna jest ścisła dieta?

Współczesna nauka znacznie rozszerzyła granice dozwolonych pokarmów dla diabetyków, co pozwoliło pacjentom na urozmaicenie codziennej diety. Cały rygor diety polega na obliczeniu ilości spożywanych węglowodanów, a także całkowitej kaloryczności i częstotliwości posiłków, przy czym poszczególne składniki diety podlegają równoważnej wymianie w ramach swoich grup.

Dziecko urodziło się chore na cukrzycę. Jak go karmić?

Nie do końca jest jasne, o jakim rodzaju cukrzycy mówimy. Jeśli u Twojego dziecka zdiagnozowano przejściową cukrzycę noworodkową, jest ona uleczalna i z reguły dziecko może się jej pozbyć na zawsze. Jeśli mówimy o trwałej cukrzycy noworodkowej, dziecko będzie potrzebować insuliny przez całe życie i odpowiednio terapii przez całe życie. Obydwa typy choroby są dość rzadkie i stanowią anomalię genetyczną, czasami prowadzącą do cukrzycy typu 1 w przyszłości.

Być może miałeś na myśli cukrzycę typu 2 nabytą w dzieciństwie? W każdym razie Twoje dziecko potrzebuje całkowicie zbilansowanej diety fizjologicznej pod każdym względem, która zaspokoi potrzeby energetyczne rosnącego organizmu. Dieta dziecka chorego na cukrzycę nie różni się systematycznie od diety zdrowego dziecka w tym samym wieku, o identycznych parametrach rozwoju fizycznego – zabrania się jedynie wyraźnie szkodliwych potraw na bazie rafinowanych węglowodanów, słodyczy i cukru, a także pokarmów zawierających oporne tłuszcze i dużą ilość cholesterolu. Istnieje względny zakaz spożywania białego pieczywa, ryżu i kaszy manny oraz makaronów – ich spożycie można ściśle ograniczyć.

Oczywiście nie mówimy o najpoważniejszych postaciach choroby na etapie dekompensacji. W każdym razie, aby opracować indywidualną dietę dla swojego dziecka, należy skontaktować się z dietetykiem, który weźmie pod uwagę rodzaj cukrzycy, na którą cierpi Twoje dziecko, cechy jego ciała i inne czynniki.